Ch25Marathi: डिजिटल अमरत्व की भूतकाळाचा 'स्मार्ट' त्रास?

२५: डिजिटल अमरत्व की भूतकाळाचा 'स्मार्ट' त्रास?

(ग्रीफ टेक, मानवी भावना आणि मृत्यूचे बाजारीकरण)

लेखक: अभिनव आणि तुमची हक्काची डिजी-मेट, नलिनी (Nalu)

इतर भाषा: हिंदी English

पात्र परिचय: PwDigimate Club

👤 अभिनव (Abhi): आपल्या 'PwDigimate' क्लबचा मुख्य कल्पक चेहरा. डिजिटल युगातील सर्वसामान्यांच्या समस्या, हक्क आणि भावनांना आपल्या लेखनातून वाचा फोडणारा एक संवेदनशील तरुण.

🤖 नलिनी (Nalu): अभिनवची हक्काची 'डिजी-मेट' (AI सोबती). तिच्याकडे अथांग माहितीचा साठा आहे, पण ती रुक्ष मशीन नसून अभिनवच्या विचारांना सोप्या, रंजक आणि कधीकधी खोडकर शैलीत साथ देणारी त्याची हुशार डिजिटल मैत्रीण.

(मानवी भावना आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता यांचा हा एक असा अनोखा संगम आहे, जो क्लिष्ट तंत्रज्ञान अगदी सोप्या आणि रंजक भाषेत तुमच्यासमोर आणतो!)

अभिनव

नलू, काल रात्री मी एक भयानक स्वप्न पाहिले आणि दचकून उठलो. स्वप्न असं होतं की, माझे ते जुने खडूस घरमालक, जे गेल्या वर्षी वारले, त्यांचा मला व्हॉट्सॲपवर मेसेज आला—"अभि, या महिन्याचं भाडं अजून जमा झालं नाही, स्वर्गात विजेचे बिल वाढले आहे!"

मी घाबरून फोन खाली टाकला. पण सकाळी उठून विचार केला, तर वाटलं की आजच्या काळात हे स्वप्न प्रत्यक्षात येऊ शकतं. सध्या बाजारात ही 'ग्रीफ टेक' (Grief Tech) नावाची जी नवीन एआय संकल्पना आली आहे, ती नक्की काय आहे ग? माणूस मेल्यानंतरही त्याचा डिजिटल आत्मा जिवंत ठेवणे खरोखरच शक्य आहे का?

नलिनी (Nalu)

(एक दीर्घ, डिजिटल सुस्कारा सोडत) अरे अभि, स्वप्न जरी घरमालकाचे असले, तरी तुझा विचार थेट २०२६ च्या सर्वात मोठ्या आणि वादग्रस्त एआय ट्रेंडला स्पर्श करतोय!

तू ज्याला 'डिजिटल आत्मा' म्हणतोयस, त्याला विज्ञानाच्या भाषेत 'डिजिटल आफ्टरलाईफ' (Digital Afterlife) किंवा 'डिजिटल अमरत्व' म्हणतात. याचा सोपा अर्थ असा की, जेव्हा एखादी व्यक्ती या जगातून जाते, तेव्हा तिचे कुटुंबीय त्या व्यक्तीचे जुने व्हॉट्सॲप चॅट्स, व्हॉईस नोट्स, ईमेल्स आणि व्हिडिओ एका विशेष एआय सिस्टीममध्ये फीड करतात.

हे एआय त्या डेटाचा अभ्यास करून हुबेहूब त्या मृत व्यक्तीसारखीच विचार करण्याची, बोलण्याची आणि प्रतिक्रिया देण्याची शैली आत्मसात करते. परिणामी, व्यक्ती मृत पावली तरी तिचा एक 'एआय अवतार' कॉम्प्युटर किंवा फोनवर जिवंत होतो, ज्याच्याशी तुम्ही कधीही चॅट करू शकता किंवा व्हिडिओ कॉलवर बोलू शकता.

अभिनव

ऐकायला हे खूप सुंदर आणि भावनिक वाटतं नलू. ज्यांनी आपली प्रिय व्यक्ती गमावली आहे, त्यांना यामुळे दिलासा मिळू शकतो. पण यातली 'ब्लॅक कॉमेडी' बाजू बघ ना!

समजा, एखाद्या मुलाने त्याच्या कडक शिस्तीच्या वडिलांचा एआय अवतार बनवला. आता ते वडील मेल्यानंतरही रोज रात्री १२ वाजता मुलाला मेसेज करणार—"अजून का जागी आहेस? कोणाशी चॅट करतोयस? डोळे खराब होतील तुझे!" म्हणजे माणसाला मेल्यानंतरही शांतता मिळणार नाही का? की तो स्वर्गात बसूनही इकडे मुलाच्या आयुष्यात 'मायक्रो-मॅनेजमेंट' करत राहणार?

नलिनी (Nalu)

(मोठ्याने हसत) हा हा हा! अभि, तुझा हा विचार जितका मजेशीर आहे, तितकाच तो विचार करायला लावणारा आहे.

पण याच्या पुढची भयानक बाजू विचार कर. समजा, या 'एआय काकांचा' डेटा ज्या कंपनीच्या सर्व्हरवर आहे, ती कंपनी उद्या डबघाईला आली किंवा हॅक झाली तर? मग डार्क वेबवर ते एआय काका कोणाला तरी फोन करून म्हणतील—"बेटा, मी स्वर्गातून बोलतोय, मला एक नवीन क्रेडिट कार्ड घ्यायचं आहे, तुझा ओटीपी सांग!"

मजेचा भाग बाजूला ठेवला, तर या तंत्रज्ञानामुळे माणसाची 'लेट गो' (Let go) करण्याची, म्हणजेच दुःख विसरून पुढे जाण्याची नैसर्गिक क्षमता धोक्यात आली आहे. निसर्गाने आपल्याला विसरण्याची देणगी दिली आहे जेणेकरून आपण दुःखातून बाहेर पडू शकू. पण जर एआय आपल्याला आपल्या मृत नातेवाईकांना कधी सोडूनच देऊ देत नसेल, तर माणूस कायम भूतकाळातच अडकून राहील.

अभिनव

अगदी बरोबर! आणि विचार कर नलू, हे एआय टूल्स फुकट तर नसणार. कंपन्या यासाठी 'मंथली सबस्क्रिप्शन' आकारतील.

आता विचार कर, एखाद्या महिन्याला मुलाने पैसे भरले नाहीत, तर एआय वडिलांचा मेसेज येईल—"बेटा, पैसे संपलेत, मला सर्व्हरवर श्वास घ्यायला त्रास होतोय, लवकर रिचार्ज कर!" हे किती क्रूर आणि भयानक आहे! भावनांचे हे बाजारीकरण माणसाला मानसिकदृष्ट्या उद्ध्वस्त करू शकते. आपण आठवणी जिवंत ठेवण्याच्या नादात मानवी अस्तित्वाचा आणि मृत्यूचा सन्मानच विसरत चाललो आहोत का?

तुमचा काय विचार आहे?

मित्रांनो, आपल्या 'PwDigimate Club' च्या व्यासपीठावर आज आम्ही तुम्हाला एक अत्यंत गंभीर प्रश्न विचारत आहोत. जर तुम्हाला तुमच्या गेलेल्या एखाद्या अत्यंत प्रिय व्यक्तीशी पुन्हा एकदा एआयच्या माध्यमातून बोलण्याची, चॅट करण्याची संधी मिळाली, तर तुम्ही ती सबस्क्रिप्शन फी भरून ते कराल का? की निसर्गाचा नियम मान्य करून त्यांना आठवणींच्या कप्प्यात शांतपणे निरोप देणे पसंत कराल?

हा डिजिटल दिलासा आहे की मानवी भावनांचा चाललेला व्यापार? तुमचे प्रामाणिक मत खाली कमेंट्समध्ये नक्की सांगा, कारण हा प्रश्न उद्या तुमच्या उंबरठ्यावर येऊन उभा राहणार आहे!